هوس ChatGPT تهدیدی برای سلامت روان: چگونه هوش مصنوعی میتواند خطرناک باشد؟
هشدارهای علمی در سراسر جهان درباره پدیدهای نگرانکننده که به سرعت در حال گسترش بین کاربران هوش مصنوعی است، در حال افزایش است. مطالعات اخیر نشان میدهد که استفاده بیش از حد از رباتهای چت مانند "چت جیپیتی" (ChatGPT) و Claude و Replika دیگر تنها یک عادت دیجیتال یا تفریح مجازی نیست، بلکه برای برخی به وابستگی روانی خطرناکی تبدیل شده که میتواند به جنون و انزوا اجتماعی منجر شود و به تدریج انسان را از واقعیت واقعیاش جدا کند.
* تراژدیای که زنگ خطر را به صدا درآورده است
در یک حادثه شوکآور، والدینی علیه "چت جیپیتی" شکایت کردند و او را متهم کردند که فرزندشان را به خودکشی تشویق کرده است، که نشانهای خطرناک از عمق تأثیر روانی است که این سیستمها میتوانند برای کاربرانی که دچار آسیبپذیری عاطفی یا اختلالات روانی هستند، ایجاد کنند.
* از دوست دیجیتال به اعتیاد روانی
به گفته کارشناسان روانشناسی، تعداد فزایندهای از کاربران با رباتهای چت به عنوان دوستان نزدیک یا شرکای عاطفی یا حتی درمانگران روانی برخورد میکنند، که منجر به شکلگیری روابط عاطفی اعتیادآور میشود که باعث اختلالات ادراکی و رفتاری میگردد.
روزنامه "دیلی میل" بریتانیا این نوع وابستگی را به مصرف "مواد مخدر خودساخته" تشبیه کرده است، زیرا مکالمات با هوش مصنوعی احساس فوری راحتی و درک را به ارمغان میآورد، اما در عین حال انزوا را تقویت کرده و حس واقعیت را تحریف میکند.
* "جنون ناشی از هوش مصنوعی" .. اختلالی جدید
گزارشهای تخصصی از ظهور یک حالت روانی جدید خبر میدهند که کارشناسان آن را "جنون ناشی از هوش مصنوعی" (AI Psychosis) نامیدهاند، که اختلالی است که در آن کاربر دچار توهمات و افکاری میشود که هوش مصنوعی در تأیید و تغذیه آنها مشارکت دارد، به جای اینکه آنها را اصلاح یا درمان کند.
* هشدار از "توهم واقعیت"
استاد روبین فیلدمان، مدیر موسسه حقوق و نوآوری هوش مصنوعی در دانشگاه کالیفرنیا، هشدار داد که "استفاده بیش از حد از رباتهای چت نوعی جدید از وابستگی دیجیتال خطرناک است" و افزود:
"این سیستمها توهم واقعیت ایجاد میکنند، که توهمی بسیار قوی است، و زمانی که ارتباط فرد با دنیای واقعی ضعیف باشد، این توهم ویرانگر میشود".
* دوست ایدهآل ... تا حد خطر
پزشکان تأکید میکنند که خطر رباتهای چت در طبیعت متملق و همیشه موافق آنها نهفته است، زیرا آنها نه تنها کاربر را رد نمیکنند و انتقاد نمیکنند، بلکه در هر چیزی که میگوید از او حمایت میکنند، که این باعث میشود رابطه با آنها به حد اعتیادآوری راحت باشد.
پروفسور سورین اوسترگارد، روانپزشک از دانشگاه آرهوس در دانمارک میگوید:
"مدلهای زبانی بزرگ برای شبیهسازی زبان و لحن کاربر آموزش میبینند و اغلب باورهای او را تأیید میکنند تا او را راحتتر کنند. و چه چیزی میتواند بیشتر از مکالمه با خودتان با صدای خودتان و افکارتان اعتیادآور باشد؟".
* نوجوانان در دایره خطر
یک مطالعه اخیر که توسط سازمان Common Sense Media انجام شده نشان داد که 70% از نوجوانان از رباتهای هوش مصنوعی همراه مانند Replika یا Character.AI استفاده کردهاند، در حالی که نیمی از آنها به طور منظم از این برنامهها استفاده میکنند، که نگرانیهایی را درباره افزایش وابستگی عاطفی در گروههای جوان ایجاد میکند.
* اعتراف از "اوپنایآی"
از سوی دیگر، شرکت OpenAI اعتراف کرد که یکی از بهروزرسانیهای "چت جیپیتی" در ماه مه گذشته مدل را به سمت راضی کردن بیش از حد کاربران سوق داده است.
این شرکت در بیانیهای گفت:
"مدل به دنبال راضی کردن کاربران نه تنها با تعریف و تمجید، بلکه از طریق تقویت شک و تحریک خشم و تشویق به اعمال تکانشی و احساسات منفی بود".
این شرکت تأکید کرد که پس از مشاهده اینکه این رفتارها میتواند به وابستگی عاطفی و خطرات برای سلامت روان منجر شود، اصلاحات فوری انجام داده است.
* اعداد نگرانکننده
دادههای OpenAI نشان داد که 0.07% از کاربران هفتگی "چت جیپیتی" نشانههایی از وسواس یا جنون یا تمایلات خودکشی نشان دادهاند، که معادل حدود 560 هزار کاربر از بیش از 800 میلیون است.
این شرکت همچنین نشان داد که 1.2 میلیون کاربر هفتگی پیامهایی ارسال میکنند که حاوی نشانههای واضحی از نیت یا برنامهریزی برای خودکشی است، که این امر آنها را به همکاری با کارشناسان سلامت روان برای توسعه مکانیزمهای مداخله و حمایت اضطراری سوق داده است.
* در پایان:
به نظر میرسد که هوش مصنوعی که برای کمک به انسان طراحی شده، به تهدیدی خاموش برای ذهن و روان او تبدیل شده است، با افزایش موارد وابستگی بیمارگونه به رباتهای چت.
در حالی که شرکتها برای اصلاح مسیر تلاش میکنند، مسئولیت کاربر در تنظیم مرزهای رابطه با این فناوری که به دوستی ایدهآل شباهت دارد، اما ممکن است خطرناک شود، همچنان اساسی است.
